Taigh Mhàrtainn

O Uicipeid
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Taigh Mhàrtainn
High Street and War Memorial - geograph.org.uk - 736898.jpg
Suidheachadh
Dùthaich Flag of Scotland.svg Alba
Comhairlean na h-Alba Dùn Phris is Gall-Ghaidhealaibh
Siorrachdan na h-Alba Siorrachd Bhaile na h-Ùige
Co-chomharran 54° 51′ 00″ Tuath
04° 28′ 00″ Iar
Feartan fiosaigeach
Àireamh-shluaigh 867 (2001[1])
Àireamh fòn 01988

‘S e baile beag dùthchasail faisg air Baile na h-Ùige, air an àirde an iar-dheas na h-Alba a th' ann an Taigh Mhàrtainn (Beurla/Beurla Ghallta: Whithorn, Laideann: Candida Casa). Tha e suidhichte aig 30m os cionn ìre na mara,[2] ann an ceann a deas Leth-eilean na Machrach, air an àirde an iar Dhùin Phris is Gall-Ghaidhealaibh (Siorrachd Bhaile na h-Ùige ro 1975, eadar Port Rosnait agus Cille Chainneir. Tha e 305km air falbh bho Obar Dheathain, 126km bho Ghlaschu, 64km bho Dhùn Phrìs agus 126km bho Dhùn Èideann, prìomh-bhaile na dùthcha.[3] 'S e Beurla agus Beurla Ghallta a th' aig a’ mhòr-chuid dhiubh ann am Taigh Mhàrtainn. Tha Eaconomaidh a' bhaile gu math crochte air àiteachas, leabhraichean agus turasachd. Taobh fhoghlaim, tha bun-sgoil[4] ann ach feumar a dhol dhan àrd-sgoil ann am Baile Ùr nan Stiùbhartach.[5] Tha Taigh Mhàrtainn ainmeil air feadh an t-saoghail mar chreathal Chrìosdaidheachd ann an Alba.[6]

Freumhan an Ainm[deasaich | deasaich an tùs]

A rèir eòlaichean fhreumh-fhaclachd, tha a e coltach ann gur ann à taigh anns a’ Ghàidhlig fhèin agus ainm an Naoimh Martin de Tours san Fhraing a tha an t-ainm againne.[7] A dh'aindeoin sin, bha cuid a Ghàidheil san sgìre a' cleachd an ainm sa Beurla air a gàidhealadh gu Futarne. Nochd a' Ghàidhlig ann an ceann a deas na h-Alba anns an 7mh Linn agus bha an cànan fhathast làidir ann an Siorrachd Bhaile na h-Ùige fhèin anns an 18mh Linn.[8] Thathar dhen bheachd gur ann à hvit (geal) a tha an t-ainm sa Bheurla.[9] Bheireadh sin Ros Geal dhuinn sa Ghàidhlig an latha an-diugh. Tha an t-ainm ann an Laideann a' measgachadh a' Ghàidhlig taigh (casa) agus a' Beurla hvit (candida).

Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]

Chaidh an t-àite seo a chlàradh le Ptolomy mar Ptolemy AovKOTrifiia [Loucopibia].

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Scotland's Census Result OnLine
  2. Falling Rain
  3. Luftlinie
  4. A' Chomhairle
  5. Douglas Ewart High School
  6. Whithorn Info
  7. The Placenames of Scotland, James B. Johnston, Dùn Èideann 1892
  8. Transactions and Journal of Proceedings of the Dumfriesshire and Galloway Natural History and Antiquarian Society. Third Series. Volume XI: 147
  9. Studies in the Topography of Galloway, Sir Herbert Eustice Maxwell of Monreith, Constable, Dùn Èideann, 1887

Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

  • Iomraidhean nam mapaichean airson comharradh-clèithe: NX 445 405