Ceimigeachd

O Uicipeid
(Air ath-sheòladh o Dùileòlachd)
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Fullerene-C60

Is e ceimigeachd saidheans nan stuthan agus an eadar-oibre aige le lùths, gu h-àraid na dòighean mar a dhealbhas dadaman, moileciuilean, agus na buadhannan aig ceimigean. Tha e a' dèiligeadh le stuth, mar eileamaidean, meatailtean agus ciamar a tha iad ag obair le chèile.

Is e a tha anns a' cheimidh (neo poitearachd), an sgoil a sgrùdas na comh-gnìomhan a bhitheas stuthan eadar-dhealaichte a' dèanamh nuair a thèid measgachadh orra.

Tha h-uile nì anns an t-saoghal nàdarra dèanta suas a dadamain. Is e a tha ann an dadmann am mìr a bu lugha de susbaint air bith.

Ma thèid measgachadh air dà shusbaint a tha co-gnìomhachd ri chèile, thèid gnìomh-cheimidh air adhart a bhitheas a' caitheamh na susbaintean tòisichidh agus a' cruthachadh susbaintean eile. Bithidh na comh-gnìomhan a' tachairt eadar dadamain fa-leth, airson aobharan ceangailte ri gèilleadh, glacadh agus co-phàirteas de na electronaibh bhalantais aca.

Structar atamach[deasaich | deasaich an tùs]

Tha gach atam dèanta suas de mìrean fo-atamach. Tha trì seòrsa dhaibh: proton, niùtron agus eileagtron.

  • Is tomad a' phroton 1 aonad tomad atamach agus tha teairrds dhearbhach (+) air.
  • Is tomad an niutron 1 aonad tomad atamach agus chan eil teairrds air.
  • Is tomad na h-eileagtron 1/1850 aonad tomad atamach agus tha teairrds àicheil (-) air.

Is eagar an dadmann, niuclas atamach de protonaibh agus niutronaibh, le na h-eileagtronaibh eagaraichte an sligean a tha ga chuairteachadh. An co-mheas le meud an niuclas tha tarsainnead nan sligean fuathasach mòr.

Na h-eileamaidean[deasaich | deasaich an tùs]

Liosta nan eileamaidean

Is e eileamaid a tha ann gach seòrsa bun-stugh. Tha na h-eileamaidean roinnte eadar meatailtean agus ana-mheatailtean. Is atam an aonad bu lugha de gach eileamaid, agus tha gach atam dèanta suas de niuclas, agus "sligean dealanaich" a tha gan chauirteachadh. Tha gach atam fa-leth na staid as cunbhalach nuair a tha na sligean dealanaich aice làn- neo ban. Is feart de meatailtean, gun choisinn iad inbhe cunbhalas le toirt seachad na dealanaich a tha anns an slige a-muigh aca, agus is feart de ana-mheatailtean gun choisinn iad cunbhalas le gabhail na dealanaich a tha dith orra a lionaich na slige-dhealain a-muigh aca.

Nuair a thig meatailt agus ana-mheatailt còmhla, cruthaichear bann ionachd eadarra. Tha sin ri radh gu gèill an meatailt dealanach (aich) chun ana-mheatailt, a' fagail slige a-muigh a' mheatailt ban agus slige a-muigh an t-ana mheatailt lán. Air sgaths gu bheil an meatailt air call dealanach, thig urchair dearbhach air, agus thèid urchair diùltach (air sgath na dealanaich air barrachd) air an ana-mheatailt. Canar ionnann ri na mirean seo. Tha an difir eadar na h-urcharan aig aobharachadh co-tharruing agus bann làidir eadar nan atamain meatailt agus ana-mheatailt, chanar bann ionachd ris.

Clàr pillteach
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr


Artagailean eile[deasaich | deasaich an tùs]