Helium

O Uicipeid
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Helium
Helium discharge tube.jpg
Tiùb dì-neartachaidh de helium.
Clàr pillteach
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Buadhan
Samhla He
Àireamh 2
Buidheann 18, gasan uasal
Ùine 1
Bloca s
Seòrsa Gasan uasal
Buadhan stuthach
Dath Gun dath
Teothachd leaghaidh 0.95 K ​(−272.20 °C, ​−457.96 °F) aig 2.5 MPa
Teothachd goilidh 4.222 K ​(−268.928 °C, ​−452.070 °F)
Buadhan atamach
Tomad atamach/Da 4.002602(2)[1]
Comh-dhealbhadh atamach 1s2
Cor ogsaideachaidh 0
1mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 2372.3
2mh lùth aidheonachaidh/kJ mol–1 5250.5

Is e eileamaid cheimigeach a tha ann an helium,[2] no hilium[3] no heillium[4] le samhla He agus àireamh atamach 2.

'S e gas uasal a tha ann is cha urrainn do dh'ataman helium iom-obrachadh còmhla ri ataman eile. Tha dà iosatòpaichean seasmhach aig helium, 3He is 4He. 'S e an iosatòp as cumanta anns a' chruinne-cè a tha ann an 4He.

Fo 2.7 K a theothachd tha helium-4 a' toirt na os-lionn. Tha e a' sruth gun lùth-suathaidh agus 's urrainn dha a theàrnadh à soithichean. Tha a' theothachd os-lionn de helium-4 nas àirde na helium-3 air sgàth 's gur e boson a tha ann an ataman de helium-4. Feumaidh ataman de helium-3 paidhreachadh mus do ghiùlaineas iad mar bhosonan air sgàth 's gur e fermionan a tha annta.

Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]

Ann an 1868 lorg dà reul-eòlaiche, Jules Janssen anns a' Fhraing agus Norman Lockyer ann an Sàsainn, loidhne ùr anns an speactram na grèine rè dubhraidh na grèine. Rinn iad a' bheachd-bharail gun tàinig an loidhne à eileamaid ùr. Tha an t-ainm "helium" a' dol às a' Ghreugach ἥλιος, a tha a' ciallachadh "grian".

Ann an 1895 lorg dà cheimigear Suaineach, Per Teodor Cleve agus Nils Abraham Langlet, helium fhèin ann an clach-uranium.

Ann an 1908 rinn Heike Kamerlingh Onnes helium lionnach.

Cleachdadh[deasaich | deasaich an tùs]

Cleachdar helium ann an sganairean MRI agus ann am bailiùnaichean.

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Standard Atomic Weights”. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights. Air a thogail 27mh dhen Chèitean 2017.
  2. helium”. An Seotal. Air a thogail 27mh dhen Chèitean 2017.
  3. Robertson, Boyd ⁊ MacDonald, Ian (2004): Gaelic Dictionary. Hodder Education. ISBN 978-0-340-75341-5. 
  4. Scannell, Kevin P. (2 Meitheamh 2016): “Foclóir Gàidhlig-Gaeilge”, td. 86.