Abhach

O Uicipeid
Jump to navigation Jump to search
Abhach
Avoch Cottages - geograph.org.uk - 478889.jpg
Suidheachadh
Abhach is located in Alba
Abhach
Abhach (Alba)
Dùthaich Flag of Scotland.svg Alba
Comhairle Comhairle na Gàidhealtachd
Siorrachd Ros an Ear
Co-chomharran 57° 34′ 9.58″ T
4° 10′ 31.21″ I
Comharradh-clèithe NH699553
Feartan fiosaigeach
Àireamh-shluaigh 1,052 (2011)
Àireamh fòn 01381 62
Còd-puist IV9

'S e baile beag air an Eilean Dubh a th' ann an Abhach (Beurla: Avoch)[1]. Tha e suidhichte air an A832 eadar Poll Lochaidh san iar agus a' Chananaich san ear air taobh an ear-dheas an leth-eilein air bruach Linne Mhoireibh. Ann an 2011 bha 1,052 duine a' fuireach an seo[2].

Am baile[deasaich | deasaich an tùs]

Bha eaconamaidh a' bhaile stèidhichte gu ìre mhòir air iasgach, gu h-àraidh sgadan agus gearra-sgadain. An-diugh thèid am port-mara a chleachdadh airson bhàtaichean eile agus airson turas air bàta a thoirt don luchd-turais, gu h-àraidh gu Rubha na Cananaich gus leumadairean fhaicinn. Tha am port-mara suidhichte aig ceann an ear dhen t-seann bhaile iasgaich. Chaidh a thogail ann an 1815 a rèir planaichean Thomas Telford. Chaidh an cala a leasachadh ann an 1903 agus chuireadh an Avoch Harbour Trust air bhonn, a tha a' stiùireadh gnothaichean a' phuirt gus an latha an-diugh[3]. Tha an seann bhaile timcheall air a' chala agus inbhir an abhainn Rosehaugh Burn a' gabhail a-steach sraidean beaga ris an canar ‘streeties’ Tha iad a' ruith aig ceart-cheàrn chun a' chladaich. Tha pàirt dhen bhaile, eadar a‘ chala, Long Street agus Henrietta Street na raoin-ghlèidhteachais[4][5]. Chithear seann taighean beaga nan iasgairean ann an Henrietta Street.

Àitichean timcheall air Abhach[deasaich | deasaich an tùs]

Tha tobar chlùdaidh (clootie well), "Craigie Well", iar-dheas air a' bhaile, eadar Abhach is Poll Lochaidh faisg air Bàgh Poll Lochaidh. Cuiridh daoine aodaich agus buinn-airgid air na craobhan timcheall air an tobar seo mar gheasagan an aghaidh draoidheachd[6].

Iar-dheas air Abhach tha Ormonde Hill far an robh Ormond Castle no Castle of Avoch. Chaidh an caisteal a thogail timcheall air 1179 [7] agus bha e na dhachaigh Andrew de Moray a bha a' sabaid còmhla ri Uilleam Uallas an aghaidh Èideard I Shasainn[3]. Canar gun deach a sgriosadh timcheall air 1650 nuair a chaidh airm Cromwell dlùth air a' chaisteal[7]. Chan eil ach tobhtaichean air fhàgail an-diugh. Tha an caisteal clàraichte mar charragh-chuimhne àrsaidh air liosta nan togalaichean clàraichte, roinn-seòrsa A[8].

Seann togalach aig Rosehaugh Estate

Tuath air Abhach chithear togalach clàraichte eile a nochdas air liosta roinn-seòrsa A cuideachd. Tha tobhtaichean taighe-thùir dhìonadaich, Arkendeith Tower, às an 16mh/17mh linn ann a bha e aithnichte fon ainm "Airc-Eoin-dubh" cuideachd[9].

B' e Roseaugh Estate aon de na oighreachdan a bu bheartaiche anns an sgìre seo. Bha i suidhichte iar-thuath air Abhach. Bhon 1864 a-mach chaidh an oighreachd a leasachadh le James Fletcher. Bha togalaichean ann an stoidhlichean diofraichte ann, leithid stoidhle Seòrasach is Tudair[3]. An dèidh bàs Lilian Fletcher, an tè mu dheireadh san teaghlach seo, ann an 1953, chaidh an taigh mòr a leigeil, ach tha togalaichean eile rim faicinn fhathast[10].

Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]

Chaidh Alasdair MacCoinnich a thìodhlacadh ann an Abhach. B' e easan a' chiad duine Eòrpach a shiubhail thairis air tìr-mòr Ameireaga a tuath agus a ràinig an Cuan Sèimh.

Dealbhan[deasaich | deasaich an tùs]

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Abhach/Avoch”. Ainmean-Àite na h-Alba. Air a thogail 17mh dhen Ògmhios 2017.
  2. Brinkhoff, Thomas: “City Population(Beurla). Air a thogail 17mh dhen Ògmhios 2017.
  3. 3.0 3.1 3.2 Avoch(Beurla). Black Isle Info. Air a thogail 17mh dhen Ògmhios 2017.
  4. Avoch(Beurla). Comhairle na Gàidhealtachd. Air a thogail 16mh dhen Ògmhios 2017.
  5. Avoch(Beurla). Canmore. Air a thogail 17mh dhen Ògmhios 2017.
  6. Sharp, Mick (1997) Holy Places of Celtic Britain. Lunnainn, Blandford. ISBN 1-85079-315-8. td. 172.
  7. 7.0 7.1 Ormond Castle(Beurla). Canmore. Air a thogail 4mh dhen Ògmhios 2017.
  8. Ormond Castle(Beurla). Àrainneachd Eachdraidheil Alba. Air a thogail 17mh dhen Ògmhios 2017.
  9. Ground Arkendeith Tower(Beurla). Àrainneachd Eachdraidheil Alba. Air a thogail 18mh dhen Ògmhios 2017.
  10. Rosehaugh Mains(Beurla). Canmore. Air a thogail 18mh dhen Ògmhios 2017.

Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]