Na Stàitean Aonaichte

O Uicipeid
(Air ath-sheòladh o Stàitean Aonaichte)
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Na Stàitean Aonaichte Ameireaga
Flag of the United States.svg
Bratach
Great Seal of the United States (obverse).svg
Seula
Location United States.svg
Laoidh Nàiseanta
"Am Bratach Deàlrach nan Reultan"
Sluagh-ghairm nàiseanta
In God We Trust  (oifigeil)
E Pluribus Unum
  (Laideann, tràidiseanta)
Cànan(an) oifigeil Beurla (de facto)
Prìomh-bhaile Washington, D.C.
Baile as motha Eabhraig Nuadh
Riaghaltas Poblachd fheadarail le ceann-suidhe
Ceann-suidhe Donald Trump
Iar-cheann-suidhe Mike Pence
Neach labhairt Paul Ryan
Stèidheachadh
Ar-a-mach Ameireaganach 4 an t-Iuchar 1776
Neo-eisimeileachd aithnichte 3 an t-Sultain 1783
bun-reachd làithreach 21 an t-Ògmhios 1788
Farsaingeachd
Iomlan 9826630 km² (3mh/4mh)
Uisge 6.76 %
Àireamh-shluaigh (2010)
Iomlan 310,951,000 (3mh)
Dlùths 32/km² (178mh)
LTD/CCC (2007)
Iomlan $13.543 trillean (1ad)
gach pearsa $43,444 (4mh)
Roinn tìde - (UTC-5 to -10)
as t-samhradh - (UTC-4 to -10)
Ruith-airgid dolar ($)
Prìomh àrainn-lìn .us; .gov; .mil; .edu
Còd Àireamh fòn 1

'S e dùthaich ann an Aimearaga a Tuath a tha anns na Stàitean Aonaichte[1] neo ainm oifigeil: na Stàitean Aonaichte Aimeireaga (SAA)[2] (Beurla: "United States of America" no USA). Tha ì na Poblachd cùmhnantach. Tha crìochan aice sa tuath le Canada agus sa deas le Meagsago. Tha 48 de na stàitean suidhichte eadar an Cuan Siar agus an Cuan Sèimh. Tha Alasca ann an iar-thuath na dùthcha le Canada san àirde an ear agus leis an Ruis san àirde an iar dhith. Tha Hawaii suidhichte anns a’ Chuan Shèimh.

Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]

Chaidh na Stàitean a stèidheachadh an ceathramh latha dhen t-Iuchar, 1776, nuair a thòisich ar-a-mach anns a' chiad 13 tìreanan imrich aig Breatainn ann an Ameireaga an aghaidh Rìoghachd Bhreatainn Mòr. B' e an "Ar-a-mach Ameireaganach" an t-ainm air an strì seo agus sheas ì seachd bliadhna gu Còrdadh Pharas ann an 1783 nuair a dh'aithnich Breatainn Mòr gun robh na Stàitean Aonaichte neo-eisimeileach. Ann an 1787, shoidhnig riochdairean às a h-uile tìrean bun-reachd ùr. Tha e na bun-reachd nan Stàitean fhathast san latha an diugh. Bha cogadh eile le Breatann ann an 1812.

Bhon àm ud tha an dùthaich a' fàs agus sgaoileadh tarsainn air Ameireaga a Tuath gu ìre far a bheil ì a-nis cho mòr is nach eil ach dà dhùthaich anns an t-saoghal nas motha: an Ruis agus Canada.

Nuair a thàinig daoine geala siar, do fearann na gnàth-mhuinntir Aimeireagach, bha cogaidhean leotha ann an 18 is 19 linn, mar eisimpleir Cogadh Nimíipuu. Dh'èignich an ùghdarras na gnàth-mhuinntire do tèarmannan tùsanach às dèidh seo. Thairis air ùine, fhuair a' ghnàth-mhuinntir coirean a-rithist: saoranachd ann an 1924,[3] flaitheas ann an 1934, agus saorsainnean chatharra gu lèir ann an 1968.[4]

Bha an dùthaich gu mòr an sàs gnothach Tràilleachd thar a' Chuain Shiar eadar an 16mh Linn agus an 19mh Linn, gus an do rinn Abraham Lincoln Emancipation Proclamation am measg a' Chogaidh Chathara Ameireaganaich. Chaidh na daoine dubha a' bhòt agus na saorsainnean chatharra eile a cheadachadh ann an 1870 gu oifigeil, ach cha cho-èignicheadh gus an Iomairt Shaorsainn Chatharra anns na 1950an. Bha leas-breith ann an taigheadas, foghlam, agus obair.

Ann an 1920, fhuair na boireannaich a' bhòt, às dèidh iomairt Silent Sentinels. Thog boireannaich fianais a-muigh an taigh cinn-shuidhe (Beurla: White House) corr math 's aon is leth-bhliadhna. Chuir an ùghdarras mòran dhuibh ann an làimh, agus ghiùlain iad droch-ghrèidheadh ann am prìosan, mar eisimpleir biadhadh ri èignicheadh.

Bha nan Stàitean an sàs a' Chogaidh Mhòir agus an Dàrna Chogaidh, airson na Caidreachais an dà àm. Às dèidh an Dàrna Chogaidh, bha iad cudromach anns an stèidheachadh nan Dùthchannan Aonaichte. Aig an aon àm, bha iad an sàs a' Chogaidh Fhuair an aghaidh na h-Aonachd Sobhiatach, anns an Cogadh Bhiet-Nam gu sònraichte. Bha proxy wars eile ann an Aimeireaga a Deas is dùthchannan eile.

Poileataigs[deasaich | deasaich an tùs]

Tha dà phàrtaidh phoileataigeach a-nis, am Pàrtaidh Deamocratach is am Pàrtaidh Poblachdach. Bha Franklin D. Roosevelt, John F. Kennedy, agus Barack Obama nan cinn-shuidhe as ainmeil nan Deamocratach, agus bha Abraham Lincoln, Dwight D. Eisenhower, agus Ronald Reagan nan cinn-shuidhe as ainmeil nam Poblachdach. Bha taghadh ceann-suidhe nan Stàitean Aonaichte ann air 4mh an t-Sultain 2016, a chaidh a bhuannachadh le Donald Trump, dhan Pàrtaidh Poblachdach.

Bailtean as Motha[deasaich | deasaich an tùs]

Seo liosta na bailtean as motha na dùthcha:[5]

Na Stàitean[deasaich | deasaich an tùs]

Tha roinnean agus territories eile aig na Stàitean Aonaichte cuideachd, gu h-àraidh anns a’ Chuan Shèimh agus anns a' Chairibìan, m.e.:

Na Stàitean sa Bheurla

Na Lochan Móra[deasaich | deasaich an tùs]

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
  2. Na Stàitean Am Faclair Beag
  3. McCool, Daniel, Susan M. Olson, agus Jennifer L. Robinson. Native Vote. Cambridge, Sasainn: Cambridge University Press, 2007. td. 1
  4. Robert J. McCarthy, Civil Rights in Tribal Courts; The Indian Bill of Rights at 30 Years, 34 IDAHO LAW REVIEW 465 (1998).
  5. US Census