An Ruis

O Uicipeid
Jump to navigation Jump to search
Российская Федерация
Rossiyskaya Federatsiya
Flag of Russia.svg
Bratach
Coat of Arms of the Russian Federation.svg
Gearradh-arm
Location Russia.svg
Laoidh Nàiseanta
Государственный гимн Российской Федерации (Ruiseis)
Gosudarstvenny gimn Rossiyskoy Federatsii
Hymn of the Russian Federation
Cànan(an) oifigeil Ruiseis air feadh na dùthcha, + 27 cànanan eadar-dhealaichte anns na roinnean diofraichte
Prìomh-bhaile Mosgo (Москва)
Baile as motha Mosgo
Riaghaltas Poblachd le siostam feadarail
Ceann-suidhe Vladimir Putin (Владимир Путин)
Prìomh-mhinistear Mikhail Mishustin (Михаил Мишустин)[1]
Stèidheachadh
Stèidhichte 862
Co-nasgadh na Ruise 1991
Farsaingeachd
Iomlan 17,075,400 km² (1ad)
Uisge 13 %
Àireamh-shluaigh (2008)
Iomlan 142,000,000 (9mh)
Dlùths 8.3/km² (209mh)
LTD/CCC (2007)
gach pearsa $14,692 (52mh)
Roinn tìde (UTC+2 to +12)
as t-samhradh (UTC+3 to +13)
Ruith-airgid Ruble
Prìomh àrainn-lìn .ru
Còd Àireamh fòn 7

'S e an dùthaich as motha san t-saoghal a tha san Ruis [2][3][4][5][6] neo Ruisia [7] (Beurla Russia ("Ruisia"); Ruiseis: Росси́я, eadar-litreachadh: Rossiya neo Rossija). 'S e "An Caidreachas Ruiseanach" gu h-oifigeil (Ruiseis: Росси́йская Федера́ция, eadar-litreachadh Rossiyskaya Federatsiya no Rossijskaja Federacija). 'S e Ruisis an cànan oifigeil, a bhruidhneas san dùthaich air fad. Cleachdar an Aibidil Cirilleach. Ach tha 27 cànanan oifigeil eile ann, tha sin a' crochadh air an roinn far a bheilear.

Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]

A-rèir beul-aithris chaidh an Ruis a stèidhicheadh ann an Kyiv leis na Lochlannaich anns an 9mh linn. Dh'fhàs an Ruis Crìostail anns an 10mh linn.

Lunn na Mongolaich, air an robh na Tartaraich, air an Ruis eadar 1237 is 1240. An dèidh sin, chaidh Mosgo am baile as cudromaiche le Ivan I na Ruise mar Phrionnsa Mòr. Fhuair Ivan III na Ruise buaidh air na Tartaraich aig Blàr na h-Ugra ann an 1480. Chaidh Ivan IV na Ruise na Ìmpire ann an 1547 is riaghlaich e le uabhas an dùthaich.

Riaghlaich na Romanovaich eadar 1613 nuair a chaidh Mìcheil Romanov a thaghadh mar Ìmpire is 1917. Stèidhich Peadar Mòr na Ruise Sankt Peterburg is ath-thogail e an eaglais, an t-seirbheis catharra, an t-arm is a' chabhlachd. Shabaidich an Ruis anns a' cho-bhanntachd an aghaidh Napoleon is na h-aonar an aghaidh Breatainne agus an Ìmpire Otomanach ann an Cogadh a' Chrimea, agus an aghaidh na Seapaine ann an 1904–1905. An dèidh sin bha rèabhlaid ann an 1905 is stèidhich Nikolai II pàrlamaid, an Duma, agus bun-reachd.

Bha an Ruis na pàirt dhen Aonadh Sobhiat eadar an rèabhlaid ann an 1917 anns an deach an stàit na phoblachd, agus 1991.[8]

Cruinn-eòlas[deasaich | deasaich an tùs]

Tha an cuid as motha na dùthcha na laighe ann an Àisia, ach tha pàirt ann, a tha ceangailte leis an Roinn-Eòrpa.

Bhuannaich an Ruis na ranntairean a chaidh nan Eastònia agus An Laitbhe bhon Suain ann an 1721. Eadar 1772 is 1814 cheannsaich an Ruis Crimea, an Ucràin, A' Chairtbheil, A' Bhealaruis is Moldàibhia, agus meadhan Àisia ann an 1864/1865.[8] Cheannaich na Stàitean Aonaichte Alasca ann an 1867.[9] Chaill an Ruis Eastònia, an Laithbhe is Liotuàinia anns an rèabhlaid is chaidh na ranntairean eile nam poblachdan mar phàirt dhen Aonadh Sobhiat.[8]

Tha mòran aibhnichean ann an Ruis. Tha lochan mòra ann cuideachd:

Seo liosta nam bailtean as motha na Ruise:[10]

Tha 83 roinnean no cuspairean feadarail anns an Ruis, no 85 a rèir na Ruise fhèin air sgàth 's gu bheil an Ruis a' cunntadh Crimea is Sevastopol.[11]

Ainm Prìomh-bhaile Seòrsa
Coat of arms of Amur Oblast.svg Amurskaya oblast Amur Roinn
Coat of Arms of Arkhangelsk oblast.svg Arkhangelskaya oblast Arkhangelsk Roinn
Coat of Arms of Astrakhan Oblast.svg Astrakhanskaya oblast Astrakhan Roinn
Coat of arms of Belgorod Oblast.svg Belgorodskaya oblast Belgorod Roinn
Coat of Arms of Bryansk Oblast.svg Bryanska oblast Bryansk Roinn
Coat of arms of Chelyabinsk Oblast.svg Chelyabinskaya oblast Chelyabinsk Roinn
Coat of arms of Irkutsk Oblast.svg Irkutskaya oblast Irkutsk Roinn
Coat of Arms of Ivanovo Oblast.svg Ivanovskaya oblast Ivanovo Roinn
Coat of Arms of Kaliningrad Oblast.svg Kaliningradskaya oblast Kaliningrad Roinn
Coat of Arms of Kaluga oblast.png Kaluzhskaya oblast Kaluga Roinn
Coat of arms of Kemerovo Oblast.svg Kemerovskaya oblast Kemerovo Roinn
Coat of arms of Kirov Region.svg Kirovskaya oblast Kirov Roinn
Coat of arms of Kostroma Oblast.svg Kostromskaya oblast Kostroma Roinn
Coat of arms of Kurgan Oblast.svg Kurganskaya oblast Kurgan Roinn
Coat of Arms of Kursk oblast.svg Kurskaya oblast Kursk Roinn
Coat of arms of Leningrad Oblast.svg Leningradskaya oblast gu mi-oifigeil, Sankt Peterburg Roinn
Coat of Arms of Lipetsk oblast.svg Lipetskaya oblast Lipetsk Roinn
Coat of Arms of Magadan oblast.svg Magadanskaya oblast Magadan Roinn
Coat of Arms of Moscow oblast.svg Moskovskaya oblast Gu mi-oifigeil, Mosgo Roinn
Coat of Arms of Murmansk oblast (2004).png Murmanskaya oblast Murmansk Roinn
Coat of arms of Nizhny Novgorod Region.svg Nizhegorodskaya oblast Nizhniy Novgorod Roinn
Coat of arms of Novgorod Oblast.svg Novgorodskaya oblast Veliky Novgorod Roinn
Coat of arms of Novosibirsk oblast.svg Novosibirskaya oblast Novosibirsk Roinn
Coat of Arms of Omsk Oblast.svg Omskaya oblast Omsk Roinn
Coat of arms of Orenburg Oblast.svg Orenburgskaya oblast Orenburg Roinn
Coat of arms of Oryol Oblast (large).svg Orlovskaya oblast Oryol Roinn
Coat of arms of Penza Oblast.svg Penzenskaya oblast Penza Roinn
Coat of arms of Rostov Oblast.svg Rostovskaya oblast Rostov na Donu Roinn
Coat of arms of Ryazan Oblast.svg Ryazanskaya oblast Ryazan Roinn
Coat of Arms of Sakhalin oblast.png Sakhalinsskaya oblast Yuzhno-Sakhalinsk Roinn
Coat of Arms of Samara (Samara oblast).svg Samarskaya oblast Samara Roinn
Coat of Arms of Saratov oblast.svg Saratovskaya oblast Saratov Roinn
Coat of arms of Smolensk oblast.svg Smolenskaya oblast Smolensk Roinn
Coat of Arms of Sverdlovsk oblast.svg Sverdlovskaya oblast Yekaterinburg Roinn
Coat of arms of Tambov Oblast.svg Tambovskaya oblast Tambov Roinn
Coat of arms of Tomsk Oblast, Russia.svg Tomskaya oblast Tomsk Roinn
Coat of Arms of Tula oblast.png Tulskaya oblast Tula Roinn
Coat of Arms of Tver oblast.svg Tverskaya oblast Tver Roinn
Coat of Arms of Tyumen Oblast.svg Tyumenskaya oblast Tyumen Roinn
Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png Ulyanovskaya oblast Ulyanovsk Roinn
Coat of arms of Vladimiri Oblast.svg Vladimirskaya oblast Vladimir Roinn
Coat of Arms of Volgograd oblast.svg Volgogradskaya oblast Volgograd Roinn
Coat of arms of Vologda oblast.svg Vologdskaya oblast Vologda Roinn
Coat of arms of Voronezh Oblast.svg Voronezhskaya oblast Voronezh Roinn
Coat of arms of Yaroslavl Oblast.svg Yaroslavskaya oblast Yaroslavl Roinn
Coat of arms of Adygea.svg Adygea Maykop Poblachd
Coat of Arms of Altai Republic.svg Altai Gorno-Altaysk Poblachd
Coat of Arms of Bashkortostan.svg Bashkortostan Ufa Poblachd
Coat of Arms of Buryatia.svg Buryatia Ulan-Ude Poblachd
Coat of Arms of Chechnya (2020-).svg Chechnya Grozny Poblachd
Coat of Arms of Chuvashia.svg Chuvashia Cheboksary Poblachd
Coat of Arms of Dagestan.svg Dagestan Makhachkala Poblachd
Coat of Arms of Ingushetia.svg Ingushetia Magas Poblachd
Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg Kabardino-Bakaria Nal'chik Poblachd
Coat of Arms of Kalmykia.svg Kalmykia Elista Poblachd
Coat of Arms of Karachay-Cherkessia.svg Karachay-Cherkessia Cherkessk Poblachd
Coat of Arms of Republic of Karelia.svg Karelia Petrozavodsk Poblachd
Coat of arms of Khakassia.svg Khakassia Abakan Poblachd
Coat of Arms of Komi-Permyak Okrug (2009).png Komi Syktyvkar Poblachd
Coat of Arms of Mari El.svg Mari-El Yoshkar-Ola Poblachd
Coat of Arms of Mordovia.svg Mordoviya Saransk Poblachd
Coat of Arms of Sakha (Yakutia).svg Sakha Yakutsk Poblachd
Coat of Arms of North Ossetia-Alania.png Osàidea a Tuath Vladikavkaz Poblachd
Coat of Arms of Tatarstan.svg Tatarstan Kazan Poblachd
Coat of arms of Tuva.svg Tuva Kyzyl Poblachd
Udmurtia Coat of Arms.jpg Udmurtiya Izhevsk Poblachd
Coat of Arms of Altaysky rayon (Khakassia) 2016.jpg Ranntair Altayskiy Barnaul Ranntair
Coat of arms of Kamchatka Oblast.svg Ranntair Kamchatskiy Petropavlovsk- Kamchatskiy Ranntair
Coat of arms of Khabarovsk Krai.svg Ranntair Khabarovskiy Khabarovsk Ranntair
Coat of arms of Krasnoyarsk Krai.svg Ranntair Krasnoyarskiy Krasnoyarsk Ranntair
Coat of Arms of Permsky rayon (2008).png Ranntair Permskiy Perm' Ranntair
Coat of arms of Primorsky Krai.svg Ranntair Primorskiy Vladivostok Ranntair
Coat of arms of Stavropol Krai.svg Ranntair Stavropolsky Stavropol' Ranntair
Coat of arms of Zabaykalsky Krai.svg Ranntair Zabaykal'skiy Chita Ranntair
Coat of Arms of Chukotka.svg Okrug fèin-riaghlaidh Chukotsky Anadyr' Okrug fèin-riaghlaidh
Coat of Arms of Khanty-Mansiysk.svg Okrug fèin-riaghlaidh Khanty-Mantsiysky Khanty-Mantsiysk Okrug fèin-riaghlaidh
Coat of arms of Nenets Autonomous Okrug.svg Okrug fèin-riaghlaidh Nenetskiy Nar'yan-Mar Okrug fèin-riaghlaidh
Coat of Arms of Yamal Nenetsia.svg Okrug fèin-riaghlaidh Yamalo-Nenetskiy Salekhard Okrug fèin-riaghlaidh
Coat of Arms of Moscow.svg Mosgo Mosgo Baile
Coat of Arms of Saint Petersburg (digital version).svg Sankt Peterburg Sankt Peterburg Baile
Coat of arms of the Jewish Autonomous Oblast.svg Oblast fèin-riaghlaidh Iùdhach Birobidzhan Oblast fèin-riaghlaidh

Daoine ainmeil[deasaich | deasaich an tùs]

Faic cuideachd[deasaich | deasaich an tùs]

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Roth, Andrew: “Russian PM and government quit as Putin proposes constitutional changes”, The Guardian. 15mh dhen Fhaoilleach 2020. Air a thogail 15mh dhen Fhaoilleach 2020. 
  2. Am Faclair Beag
  3. Map-balla an t-Saoghail, Stòrlann Nàiseanta (2003), ISBN 0007692714
  4. Dùthchannan ag SMO
  5. An Tuil: Anthology of 20th-century Scottish Gaelic Verse, duilleag 390.
  6. Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
  7. Feuch Facal, Gairm (1995), ISBN 1871901391
  8. 8.0 8.1 8.2 Russia profile - timeline”. BBC. Air a thogail 17mh dhen Chèitean 2022.
  9. Purchase of Alaska, 1867”. Roinn na Stàite, Riaghaltas nan Stàitean Aonaichte. Air a thogail 25mh dhen Chèitean 2022.
  10. Mongabay
  11. Administrative Divisions of Russia”. Riaghaltas na Rìoghachd Aonaichte. Air a thogail 26mh dhen Chèitean 2022.

Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

Commons
Tha dealbhan ann an Wikimedia Commons cuideachd a tha ceangailte ris an aiste seo: