Iain Rothach

O Uicipeid
Jump to navigation Jump to search
Iain Rothach
Beatha
Breith Suardail, 1889
Dùthaich  Alba
Bàs 1918
Dreuchd
Dreuchd sgrìobhadair
Duaisean a fhuaras
Gnè ealain bàrdachd
Seirbheis san arm
Meur an airm Arm Bhreatainn
Strì An Cogadh Mòr

Bha Iain Rothach ( 10 Dùbhlachd 1889 - 16 An Giblean 1918) ’na shaighdear agus ’na bhàrd Gàidhlig, bho Shuardal ann an Leòdhas. John Munro a bh’ air sa Bheurla ach sgrìobh e fon ainm Iain Rothach. Fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914. Fhuair e am Military Cross anns a’ Chogadh Mhór ’s e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich. Chaidh a mharbhadh trì làithean às déidh sin air 16 an Giblean 1918[1][2].

Sgeul-beatha[deasaich | deasaich an tùs]

Rugadh Iain "Beag" Rothach ann an 1889 ann an Suardail, Leòdhas, agus chaidh a thogail ann an Aiginis. Fhuair e foghlam ann an Sgoil a' Chnuic[3] agus bha e 'na "pupil-teacher" anns an sgoil.[3] A-rèir Murchard Moireach, a charaid, bha e glè mheasail air bàrdachd Shakespeare.[3] Nuair a thàining rian nam pupil teachers gu crìoch, chaidh e do Sgoil MhicNeacail ann an Steòrnabhagh airson trì bliadhna. As dèidh do Rothach Sgoil MhicNeacail fhàgail, fhuair e MA bho Oilthigh Obar Dheathain ann an 1914 agus bha e airson a bhith na mhinistear. Nuair a thòisich An Cogadh Mòr, ghabh e anns an arm gun dàil.[4] Bha e a’ sabaid còmhla ris an 7mh Cath de na Sìobhortaich, gu h-àraid anns an Fhraing. Fhuair e àrdachadh gu 2na morair-ionaid anns an Òg-Mhìos 1916. Choisinn e Crois a' Mhìlidh air an 13 An Giblean, 1918.[3] Chaochail e air 16 An Giblean 1918 anns an Fhraing.

Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]

Nuair a bha Iain Rothach aig Sgoil MhicNeacail, chuir Àrd-cheann na sgoile, W. G. MacGileabairt (Gibson) co-fharpais bàrdachd air dòigh, agus bha Herbert Grierson, ollamh aig Oilthigh Obair Dheathain, na bhritheamh on taobh a-muigh.[4] Rinn Iain Rothach ealaidh sa Bheurla ann an dubh-rannaidheachd air Eilean Leòdhais, agus thuirt Grierson gun chuireadh e iongnadh mòr air nan rugadh bàrd nas fheàrr ann an Leòdhas a-riamh.[4]

Cha do mhair ach dòrnan beag de na dàin a sgrìobh e. Mhol Ruaraidh MacThòmais gu sònraichte dà dhiubh: "Ar Tìr, 's Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir", agus "Air Sgàth nan Sonn"[5]. Thathar ag ràdh gur e Iain Rothach a' chiad bàrd Gàidhlig ùr-nòsach.

  • "Ar Tìr, 's Ar Gaisgich a Thuir sna Blàir"
  • "Air Sgàth nan Sonn"
  • "Am Brosnachadh"

Ar Gaisgich a Thuit sna Blàir

S iomadh fear àlainn òg sgairteil,

ait-fhaoilt air chinn a bhlàth-chridh,

tric le ceum daingeann làidir,

ceum aotrom, glan, sàil-ghlan,

dhìrich bràigh nam beann mòra,

chaidh a choinneamh a’ bhàis -

tric ga fhaireach’ roimh-làimh -

a chaidh suas chum a’ bhlàir;

‘s tha feur glas an-diugh ‘fàs

air na dh’fhàg innleachdan nàmh,

innleachdan dhubh-sgrios an nàmh a chòrr dheth.[4]

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Pìos sa Herald le a ogha, Torcuil Crichton, 2005-11-13, air a tharraing 2013-12-14
  2. http://www.cwgc.org/find-war-dead/casualty/1642804/MUNRO,%20JOHN CWCG], air a tharraing 2013-12-14
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 Murchadh Moireach, "Iain Rothach," Gairm 19 An t-Earrach 1957, d. 262.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 Iain Mac a' Ghobhainn agus Ruaraidh MacÌomhair, "Iain Rothach", Scottish Review 9 An t-Iuchar 2014.
  5. Thomson: The Companion to Gaelic Scotland. 1983, t.d.253

Leabhraichean is artaigilean[deasaich | deasaich an tùs]

Ceanglaichean a-muigh[deasaich | deasaich an tùs]