Jump to content

Cruadhachadh

O Uicipeid

Canar cruadhachadh ri pròiseas sa bheil consan 'ga dhèanamh nas treasa 's nas cruaidhe de chonsan nas laige. 'S e seo caochladh an sèimheachaidh. Mar eisimpleir, dh'fhaoidte gun dig stad-chonsan an àite suathaich, can [b] an àite [v] no [d] an àite [r]. Chan eil seo a cheart cho cumanta 's a tha an sèimheachadh ach gheibhear seo ann am prìomh-ionadan fhaclan, can aig toiseach facail no ann an lide le beum.

Buill-eisimpleir

[deasaich | deasaich an tùs]

Gearmailtis

[deasaich | deasaich an tùs]

Tha an gluasad o [θ] is [ð] gu [t] is [d] gu math cumanta leis gu bheil na suathaich seo car ainneamh is mì-sheasmhach air feadh cànain an t-saoghail. Thachair seo sa mhòrchuid dhe na cànain Ghearmaineach air tìr-mòr na Roinn-Eòrpa agus cuid a dhual-chainntean na Beurla.

Tachraidh seo cuideachd nuair a ghabhas cànan ri faclan-iasaid agus tha seo gu sònraichte cumanta sna cànain Ghàidhealach a chionn 's nach eil cuid mhath dhe na suathaich ceadaichte aig toiseach facail (ach [s̪] agus [ʃ]) sa chruth bhunaiteach. Ri linn sin, thèid suathaich aig toiseach facail-iasaid a neartachadh dhan t-seise as fhaisge air sa chànan Ghàidhealach.

Mar eisimpleir:[1]:

/v/→ /p/Beurla Ghallda vervain → bearbhain /pɛɾavɛɲ/
/hw/→ /kʰ/Beurla Ghallda wheel → cuidheall /kʰujəl̪ˠ/
/w/→ /p/Beurla Ghallda wall → balla /pal̪ˠə/
/f/→ /p/Laideann fundus → bonn /pɔun̪ˠ/ (foundation)
/θ/→ /t̪ʰ/Lochlannais þrǣll → tràill /t̪ʰɾaːʎ/ (slave)
/h/→ /t̪ʰ/Beurla Ghallda hogshead → tocasaid /t̪ʰɔʰkəs̪ətʲ/
/j/→ /kʲ/Beurla Ghallda yawl → geòla /kʲɔːl̪ˠə/

Gàidhlig na h-Èireann

[deasaich | deasaich an tùs]

Tha a' Ghaeilge a' leantainn cha mhòr an dearbh phàtran ach thathar a' cur às dha /h/ mar is trice, seach a thionndadh 'na /t/:)[2]

/v/→ /b/Beurla vervain → beirbhéine
/hw/→ /f/Beurla whippet → fuipéad
/w/→ /b/Beurla wick(s) → buiceas
/θ/→ /t̪ʰ/Beurla theorem → teoirim
/θ/→ /t̪ʰ/Lochlannais þrǣll → tráill
/j/→ /g/Beurla yeoman → gíománach
/j/→ /gʲ/Beurla yeast → giosta

Gàidhlig Eilean Mhanainn

[deasaich | deasaich an tùs]

Gheibhear seo sa Mhanannais cuideachd ach nas lugha dheth leis gu bheil barrachd suathaich ceadaichte sa chànan seo aig toiseach facail. Seo grunn eisimpleirean:[3]

/v/→ /b/Beurla wall → boailley /bɔːlə/
/hw/→ /kʰ/Beurla wheel → queeyl /kwiːl/
  1. ↑ MacBain, A. (1911) An Etymological Dictionary of the Gaelic Language. Gairm.
  2. ↑ (1993): Foclóir póca: English-Irish/Irish-English dictionary. Dublin: An Gúm. ISBN 1-85791-047-8.
  3. ↑ Brodick, G. A Handbook of Late Spoken Manx (1986) Niemeyer ISBN 3-484-42905-4
  • Crowley, Terry. (1997) An Introduction to Historical Linguistics. 3rd edition. Oxford University Press.