Jump to content

Cairgean

O Uicipeid
An Cairgean
Rangachadh saidheansail
Rìoghachd Archaeplastida
Fìleam Rhodophyta
Clas Rhodophyceae
Òrdugh Gigartinales
Teaghlach Gigartinaceae
Gèineas Chondrus
Spèiseas C.Crispus
Ainm saidheansail
Chondrus crispus Stackhouse
Briathran Gàidhlig eile
Màthair na duilisg

'S e an cairgean (Chondrus Crispus) fear de na feamainnean dearga. Feumaidh e trì uisgeachan samhraidh airson fàs. Tha e a' fàs fada shìos air cladaich is creagan a' Chuain Siar san Roinn-Eòrpa agus Aimearaga a Tuath. Mar sin sin, chan fhaicear ach le tràigh mhòr mhòr e. Tha bàrr nan duilleagan aige carrach. Nuair a tha e ùr, tha e bog maothanach, uaireannan gorm-bhuidhe, no dearg, is uaireannan dubh-phurpaidh no donn purpaidh. Tha bodhaig mhaothanach aige, a tha air a dèanamh air a' phoilisacaraid, cairgeanan (55%), le 10% de phròtain is mu 15% de stuth mèinnireil. Tha e làn aidhiodain, clorofine is sulfur. Nuair a thèid a mhaothachadh ann an uisge, tha boladh na mara air, agus nuair a thèid a ghoil, nì e slamanachd air sgàth a' chealla-bhalla lìonta de phoilisacaraidean, a tha a' giùlan bho 20 gu 100 uibhir an truimead uisge aige.

Rann: Cairgean earraich, duileasg samhraidh, gruaigean foghair, stamh geamhraidh.[1]

Buaidhean[deasaich | deasaich an tùs]

Mar iomadh feamainn dearg eile, tha an cairgean làn tacsa[2], le co-thàthan mar aidhiodain is clorofine na bhroinn. Tha e coltach ri duileasg a thaobh buaidhean leigheasach math dha sheòl a' chnàmhaidh. Tha buadhan anti-slamanachd (anti-coagulant) aige agus tha e toirt faochadh do lotan iongarach an stamaig. [3]

Mar bhiadh[deasaich | deasaich an tùs]

An Cairgean air creagan, An Spideal, Gallaimh, Èirinn.

Gabhaidh An Cairgean a ghlèidheadh fad mhìosan ma thèid a thiormachadh an toiseach. Fàsaidh e geal nuair a bhios e tioram. Feumaidh e bhith cho tioram ris an smàl mus tèid a ghlèidheadh.

Bidh muinntir Èirinn is Alba a' dèanamh mìlseag dheth, a tha coltach ri binid[4] no blancmange. Thathas ga ghoil ann am bainne agus a' cur stuthan blasmhora eile a-steach ann mar shiùcar, faoineag, caineal, branndaidh, uisge-beatha is mar sin air aghaidh.[5]

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. [1] Lusan a' Chladaich
  2. Feum à Feamainn(DVD), Comhairle nan Eilean Siar
  3. [2] Flora Celtica
  4. Facal Oirbh, BBC Alba
  5. Feum à Feamainn(DVD), Comhairle nan Eilean Siar