Pàrlamaid na h-Alba

O Uicipeid
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Togalach na Pàrlamaid ann an Taigh an Ròid

’S e comhdhail reachdail na h-Albann a tha ann an Pàrlamaid na h-Alba. Tha i a’ coinneachadh ann an togalach na Pàrlamaide ann an sgìre Taigh an Ròid ann an Dùn Èideann, prìomh-bhaile na h-Albann, agus uaireannan theirear “Taigh an Ròid” gu neo-fhoirmeil rithe. Tha a’ Phàrlamaid air a dhèanamh le 129 buill taghte air a bheil Buill Pàrlamaid na h-Alba no BPA.

Eachdraidh[deasaich | deasaich an tùs]

Bha Pàrlamaid na h-Alba ann ro 1707, ach chaidh cur às dhì le Achd an Aonaidh. Stéidhich Achd na h-Alba 1998 a’ phàrlamaid ùr. Bha a’ chiad taghadh airson Pàrlamaid na h-Alba anns a’ Chéiteann 1999, agus ghabh a’ Phàrlamaid a làn chumhachdan anns an Iuchair 1999.

Cumhachdan[deasaich | deasaich an tùs]

Faodaidh Pàrlamaid na h-Alba laghan a dhèanamh a bheireas buaidh air Albainn ann an iomadh cùis a bhuineas ri gnothaichean na dùthcha, agus faodaidh i ìre bhunaiteach na cise cosnaidh àrdachadh no ìsleachadh suas ri trì sgillinn san not. Tha Achd na h-Alba 2012 a’ toirt chumhachdan cìse leasaichte do Phàrlamaid na h-Alba, ach cha déid na cumhachdan seo an cur an gnìomh gu h-iomlan gu 2016. Tha cumhachd aig Pàrlamaid na h-Alba a bhith a’ dèanamh laghan air raon ghnothaichean air a bheil “cùisean tiomnaichte”. Tha iadsan a’ gabhail a-steach:

  • tuathanachas
  • ceartas catharra agus eucoireach
  • foghlam
  • an àrainneachd
  • slàinte
  • taigheadas
  • riaghaltas ionadail
  • dealbhadh
  • seirbheasan poileis is smàlaidh
  • obair shòisealta
  • spòrs agus na h-ealain
  • còmhdhail
  • Gàidhlig

Tha cuid de chùisean a bhuineas ri Albainn ach aig a bheil buaidh air an Rìoghachd Aonaichte, no buaidh eadar-nàiseanta, gan co-dhùnadh le Pàrlamaid na Rìoghachd Aonaichte ann an Westminster. Is e “cùisean gléidhte” a theirear ri na rudan seo, leithid:

  • cùisean dùthchannan céin
  • dìon
  • in-imrich
  • sochairean sòisealta

Dòigh taghaidh[deasaich | deasaich an tùs]

An seòmar deasbaid

Is àbhaist do thaghaidhean do Phàrlamaid na h-Alba tachairt a h-uile ceithir bliadhna. An siostam bhòtaidh, ’s e seòrsa de riochdachadh co-roinneil a th’ ann air a bheil an t-ainm Siostam Ball a-Bharrachd. Tha dà bhòt aig a h-uile neachd-bhòtaidh: aon airson na sgìre-pàrlamaide agus aon airson na roinne. Tha gach duine ann an Albainn ga riochdachadh le aon BPA sgìreil agus seachd BPA roinneil. Tha inbhe cho-ionnan aig a h-uile BPA anns a’ Phàrlamaid agus faodaidh luchd-taghaidh fios a chur gu duine sam bith den ochdnar a tha gan riochdachadh.

Leis a’ bhòt sgìreil, nì an neach-bhòtaidh roghainn eadar na tagraichean a tha a’ seasamh anns an sgìre-phàrlamaid aige. Is e an tagraiche leis an àireamh as motha de bhòtaichean a gheibh an seata. Tha 73 BPA sgìreil ann uile gu léir.

An bhòt eile, an bhòt roinneil, ’s ann airson pàrtaidh poilitigeach a tha sin, no airson duine a sheasas gu neo-eisimeileach anns an roinn-taghaidh. Tha ochd roinnean-taghaidh Pàrlamaid na h-Alba ann agus seachd seataichean anns a’ Phàrlamaid aig a h-uile roinn, 56 seataichean uile gu léir. Anns gach roinn, bidh pàrtaidhean a’ faighinn sheataichean a réir cia mheud bhòt a fhuair iad anns a’ bhòtadh roinneil agus cia mheud seata sgìre-pàrlamaid a fhuair iad.

Roinnean agus sgìrean[deasaich | deasaich an tùs]

Roinn[1] Mapa Sgìrean
Alba a Deas South Scotland (Scottish Parliament electoral region).svg Carraig, Cumnaig agus Srath Dhùn
Cille Mhearnaig agus Srath Irbhinn
Dail Chluaidh, Eadraig, Roxburgh agus Siorrachd Bhearaig
Gall-Ghàidhealaibh agus Dùn Phrìs an Iar
Inbhir Àir
Lodainn an Ear
Lodainn Mheadhanach a Deas, Srath Thuaidh agus Srath Labhdair
Siorrachd Dhùn Phrìs
Alba an Iar West Scotland (Scottish Parliament electoral region).svg Bruach Chluaidh agus Muileann-Gaidh
A' Choille Shear
Coineagan a Deas
Coineagan a Tuath
Dùn Breatann
Grianaig agus Inbhir Chluaidh
Pàislig
Siorrachd Rinn Friù a Deas
Siorrachd Rinn Friù a Tuath agus an Iar
Srath Chelbhinn agus Bearsden
Alba Mheadhanach agus Fìobh Mid Scotland and Fife (Scottish Parliament electoral region).svg Cair Chaladain
Cowdenbeath
Dùn Pharlain
Fiobh an Ear-Thuath
Fiobh Meadhanach agus Gleann Rathais
Siorrachd Chlach Mhanann agus Dùn Blàthainn
Siorrachd Pheairt a Tuath
Siorrachd Pheairt a Deas agus Siorrachd Cheann Rois
Sruighlea
Ear-Thuath na h-Alba North East Scotland (Scottish Parliament electoral region).svg Aonghas a Deas
Aonghas a Tuath agus a’ Mhaoirne
Baile Dhùn Dè an Ear
Baile Dhùn Dè an Iar
Obar Dheathain a Deas agus Ceann Chàrdainn
Obar Dheathain Meadhain
Obar Dheathain Oir Dheathain
Siorrachd Bhanbh agus Oirthir Bhùchainn
Siorrachd Obar Dheathain an Ear
Siorrachd Obar Dheathain an Iar
A' Ghàidhealtachd agus na h-Eileanan Highlands and Islands (Scottish Parliament electoral region).svg Arcaibh
An t-Eilean Sgitheanach, Loch Abar agus Bàideanach
Earra-Ghàidheal agus Bòd
Gallaibh, Cataibh agus Ros
Inbhir Nis agus Inbhir Narann
Na h-Eileanan an Iar
Moireabh
Sealtainn
Glaschu Glasgow (Scottish Parliament electoral region).svg Glaschu Baile Nighean Sheadna
Glaschu Cathcart
Glaschu Ceilbhinn
Glaschu Cnoc Màiri agus Allt an Fhuarain
Glaschu Fearann Anna
Glaschu Pollaig
Glaschu Provan
Glaschu Taobh a Deas
An Ruadh-Ghleann
Lodainn Lothian (Scottish Parliament electoral region).svg
Dùn Èideann a Deas
Dùn Èideann a Tuath agus Lìte
Dùn Èideann an Ear
Dùn Èideann an Iar
Dùn Èideann Meadhain
Dùn Èideann Pentlands
Baile Iucha
Lodainn Mheadhanach a Tuath agus Baile nam Feusgan
Srath Amain
Meadhan na h-Alba Central Scotland 2011 (Scottish Parliament electoral region).svg An t-Àrd Ruigh agus Shotts
Cille Bhrighde an Ear
Coatbridge agus Chryston
Comar nan Allt agus Cill Saidh
An Eaglais Bhreac an Ear
An Eaglais Bhreac an Iar
Hamilton, Taigh na h-Uiseig agus an Taigh Cloiche
Tobar na Màthar agus Wishaw
Uddingston agus Bellshill

Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. http://www.scottish.parliament.uk/Gaelic/gaelicconstituencyandregionnames2011_gaelic_order.pdf