France Prešeren

O Uicipeid
Jump to navigation Jump to search
France Prešeren
Prešern-Goldenstein.jpg
Beatha
Breith Vrba, 3 dhen Dùbhlachd 1800
Dùthaich  Impireachd na h-Ostaire
Cinneadh Slovenes
Bàs Kranj, 8 dhen Ghearran 1849
Àite-adhlacaidh Kranj
Nàdar a’ bhàis adhbharan nàdarra (caitheamh a' ghrùthain)
Teaghlach
Càraid Ana Jelovšek
Clann
Foghlam
Foghlam Oilthigh Vienna
Cànain Slòbhainis
Dreuchd
Dreuchd bàrd, neach-lagha, sgrìobhadair agus neach-lagha a tha na b(h)àid
Buaidh Virgil, Friedrich Schlegel, Friedrich Schiller, Johann Wolfgang von Goethe, Luís Vaz de Camões agus Adam Mickiewicz
Gluasad romantaigeachd

'S e bàrd Romansach Sloibhiniach a tha ann an France Prešeren (aithnichte anns a’ Ghearmailtis mar Franz Prescheren). Is ann iomraiteach a tha e mar bhàrd nàiseanta na Sloibhìnia. Ged nach robh a chuid sgrìobhaidh glè phailt, bhrosnaich e a h-uile litreachas Sloibhiniach na dhèidh. Rugadh e ann an Vrba sa bhliadhna 1800, agus chaochail e ann an Kranj ann an 1849. Tha e ainmeil gu h-àraidh airson a dhàin fhada Sonetni Venec (Blàth-fhleasg Shonaidean),[1] anns a bheil gràdh a’ bhàird da dhùthaich agus da phoball air an riochdachadh ann an samhladh a ghràidh mhì-shona da leannan Iulia.

Tha cruth an dàin seo gu math iomadh-fhillte. Is e co-chruinneachadh de chòig sonaidean deug (gach tè le 14 sreathan) a tha ann. Tha a’ chiad sreath den chiad rann air aithris anns an t-sreath dheireannaich den 14mh sonaid, agus mar a’ chiad shreath den 15mh sonaid (ris an canar ann an Sloibhinis “Magistrale”). Mar an ceudna, is ann a tha a t-sreath deireannach de gach sonaid air aithris anns a’ chiad shreath den ath shonaid. Mu dheireadh, tha an 15mh sonaid air a cruthachadh às na sreathan a thòisich gach tè de na 14 sonaidean eile. Air an dòigh seo, tha na sreathan ro-aithnichte air an ath-aithris trì uairean san dàn gu lèir, agus gach àm ann an co-theacs eadar-dhealaichte.

Chan eil e furasda eadar-theangachadh math fhaotainn air son an fhacal “Magistrale”. Is dòcha gun dèan am facal Gàidhlig “ùrlar” an gnothach, ged nach eil e dìreach ceart. Ann an 1994 dh’ fhoillsich an iris Gairm (Àireamh 167 agus Àireamh 168) eadar-theangachadh Gàidhlig den dàn gu lèir, air a dhèanamh le Garbhan MacAoidh. Seo a' chiad shonaid agus am “Magistrale”:

Chruthaicheam, air ur son, fleasg ùr, mo phobail,
de shonaidean – còig-deug an àireamh –
a-chum gun taitinn ùrlar dàin trì uairean
air aithris ruibh, le sgoinn cho-sheirmich chiatach.
Imichidh agus tillidh rainn na sonaid’
an cuilbh, rann seach rann, is riamh ‘ roimhe;
a los gum bi an toiseach mar an deireadh,
is bàrd na fleasga coltach ri a bhàrdachd:
Air an dòigh cheudna, bheir gu buil an smuaintean
mu gràdh san oidhche, cràdh gu moch sa mhadainn;
lasrach am briseadh-latha ‘s àm ur n-èirigh,
Is ùrlar cridhe thusa, oir an dèidh seo,
san àm ri teachd, a bhitheas cliùiteach, allail,
cuiridh mi ‘n cuimhne dhuibh mo leòntan fhathast.

Magistrale (“Ùrlar”)[deasaich | deasaich an tùs]

Cruthaicheam, air ur son, fleasg ùr, mo phobaill;
cuiridh mi ‘n cuimhne dhuibh mo leòntan fhathast,
a thaobh nam fiùran ann am chridh’ ag cinntinn,
rìoghaichidh daonnan ròsan mìn na bàrdachd.
Chan eil ‘ad ceangailte le crios na grèine;
sa chamhanaich chan eil na gaothan soitheamh,
is sinne air ar n-iadhadh le creagan;
gu domhain dhrùidh an stoirm air ar dachaigh.
Air’n uisgeachadh le deòir, le iargain mathaicht’,
le cobhair spionnaidh chinneasaich an teanntachd,
thàinig mar seo na h-uairean dubha ‘s doilleir.''

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Faic an dàn (sa Bheurla) Kranjska Gora, Slovenia le J. F. Hendry, ann an Modern Scottish Poetry, deasaichte le Maurice Lindsay. Faber & Faber, Lunnainn, 1946.
Commons
Tha dealbhan ann an Wikimedia Commons cuideachd a tha ceangailte ris an aiste seo: