An t-Seapan

O Uicipeid
Gearr leum gu: seòladh, lorg
日本国
Nippon-koku / Nihon-koku
An t-Seapan

Flag of Japan.svg Imperial Seal of Japan.svg
Bratach na dùthcha Seula Ìmpireil
Japan-location-cia.gif
Cànan Oifigeil Seapanais
Prìomh-bhaile Tokyo
Baile as Motha Tokyo
Ìompaire: HIM Ìompaire Akihito
Prìomh-mhinistear: Yoshihiko Noda
Farsaingeachd:
 - Iomlan:
 - % Uisge:
Reangach: 62mh
377,873 km²
0.8%
Àireamh-shluaigh:
 - Iomlan:
 - Dlùths:
Reangach: 10mh
127,433,494 (2007)
337/km²
Cruthachadh:
 
Latha Bun-stèidheachaidh Nàiseanta 11, An Gearran, 660 RC
Bonn-stèidh Meiji: 1890

Bonn-stèidh Làithreach: 1947
Cumhnant San Francisco: 1952

Ruith-airgid: Yen
Roinn tìde: JST: (UTC +9)
Laoidh Nàiseanta Kimi ga Yo
Rìoghachadh Ìmpireil
Eadar-lìon TLD: .jp
Còd Àireamh fòn eadar-nàiseanta: 81
An t-Seapan

'S e dùthaich eileanach a th' anns an t-Seapan[1] (Seapanais: 日本 Nihon no Nippon, 日本国 Nihon-koku no Nippon-koku gu h-oifigeil; uaireannan Iapan[2][3] sa Ghàidhlig) suidhichte far oirthir Àisia an Ear. Tha na prìomh eileanan - Hokkaidō, Honshū, Shikoku, Kyūshū agus Okinawa - am-measg tuilleadh air 6,800 eileanan eile, ach tha 97% de fharsaingeachd na talmhainn gu lèir gan cumail dhaibh fhèin. Tha an cuid as motha dhiubh beanntach, agus mòran dhiubh bholcànach; m.e, 's e beinn-theine a th' anns a' mhullach as àirde, Beinn Fuji. Tha an t-Seapan ear air an t-Sìn, Coirea 's an Ruis anns a' Chuan Sèimh, a' sìneadh bho Muir Okhotsk san taobh a tuath gu Am Muir Sìneach an Ear san taobh a deas. A thaobh àireamh-shluaigh, 's i an deicheamh dhùthaich as motha anns a' chruinne, le mu 128 millean daoine. 'S e Sgìre Mhòr Tokyo an sgìre àrd-bhailteach as motha air an t-saoghail le tuilleadh air 30 millean luchd-còmhnaidh ann, agus tha seo a' gabhail a-steach prìomh-bhaile Thokyo agus cuid de na sgìrean mun chuairt air.

Cultar[deasaich | deasaich an tùs]

'S e "tùs-grèine" brìgh nan litrichean ann an ainm na dùthcha, 's mar sin dheth, dh'aithnichear an t-Seapan mar "Tìr Èirigh na Grèine". Tha 日 a' ciallachadh Grian, agus 's e Tùs no Freumh a' bhrìgh a th' air 本。

Bhon a tha an t-Seapan fada gu leòr bho thìr-mòr Àisia, gun a bhith ro fhada air falbh, fhuair i buannachdan às cultar an tìr-mòr, ach cha deach amaladh ann am buaireasan a' mhòr-thìr cho tric rè nan linntean. Bha e an comas dhith buaidhean chultarach à tìrean cèin a dhèanamh freagarrach dhan chultar aice fhèin 's an uairsin gan aonadh ri a leasachaidh. Gheibhear eisimpleirean dhen seo a thaobh biadh na dùthcha, leithid Tempura, le buinteanas ris a' Phortagail. A thaobh litreachais, chaidh an làmh-sgrìobhadh Seapanach, Kana, a chruthachadh às na litrichean iol-fhillte Sìneach. A thaobh chreideimh, 's ann a bha Buddhachd air atharrachadh nuair a chaidh a thoirt a-steach san t-siathamh linn. Cha do sgaoil e measg an t-sluaigh gus an do nochd Hōnen agus Shinran, an fheadhainn a stèidhich an dream Jōdo 's an dream Jōdo Shin.[4]

Eu-coltach ri mòran dùthchannan eile, thathas ag ràdh gur e dùthaich gu ìre mhòr aon-ghnèitheach a th' san t-Seapan. Leis a' sin, thathas a' cumail a-mach nach eil mòran caochladh ann an cultar na dùthcha bho sgìre gu sgìre. Chan e a-mhàin gur e àireamh mhòr de dhaoine, a' fuireach gu dlùth air farsaingeachd bheag de thalamh is adhbhar dha sin, ach gu robh an sluagh riamh beò fad linntean fo riaghladh meadhanaichte, a bhiodh a' stiùireadh a h-uile roinn de bheatha an t-sluaigh gu mionaideach mìn. [5]

A dh'aindeoin sin, cha gabh fhàgail air nach e cultar mòr saoibhir a th' ann an cultar Iapain. Tha e ioma-fhillteach, air a dhèanamh air sean is ùr, le deagh mheasgachadh de nithean cèin is dùthchasach an cois. 'S e coimeasgachadh eileamaidean Seapanach agus Siarach a th' anns na trì rudan riatanach - biadh, aodach agus fasgadh. Tha na h-Seapanaich a' cleachdadh deas-ghnàthan à Buddhachd 's Shintō còmhla, agus tha tuilleadh air dàrna leth na teangaidh Seapanais air a dhèanamh à faclan freumhaich Sìneach. Thathas am beachd gur e an ùidh a th' aig an sluagh Seapanach ann an cultaran eile agus an seòl a bh' aca rè nan eachdraidh eileamaidean cultarach cèin a thoirt a-steach, gun an cùl a chur air cleachdaidhean is tradaiseanan dùthchasach is adhbhar dhan ghnè ioma-fhillteach seo.

Eòlas-sluaigh[deasaich | deasaich an tùs]

Tha an àireamh-shluaigh aig mu 127,700,000 daoine, agus tha mu 98.2% a' bruidhinn Seapanais mar chainnt mhàthaireil. Tha an còrr a' buntainn do dh'iomadh dhùthaich, an cuid as motha do Choirèa (700,000) agus dhan Sìn (350,000). Gheibhear cuideachd sluaghan à Bhiet-Nam, à Braisil , na Stàitean Aonaichte (85,000), an Roinn-Eòrpa (45,000) agus am mion-shluagh dùthchasail a bhuineas do Hokkaidō, agus Honshū a Tuath, na h-Ainu (mu 30,000).

Tha mu 70% dhen t-sluaigh a' fuireach anns a' cheàrn eadar Tōkyo agus Kitakyūshū, ann an eilean Honshū. 'S e A' Bheilg agus Na Tìrean Ìsle far a gheibhear an dlùths àireamh-shluaigh as àirde gu lèir, ach 's e an t-Seapan far a gheibhear an dlùths as àirde a-rèir farsaingeachd thalmhainn air an gabh còmhnaidh.[6]

Sgìrean Iapain[deasaich | deasaich an tùs]

Sgìrean Iapain

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Colin Mark: Am Faclair Gàidhlig-Beurla (2004)
  2. Gaelic Orthographic Conventions 2005 dt. 8
  3. Atlas Sgoile Oxford le Stòrlann Nàiseanta, Oxford University Press (2010)
  4. Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken
  5. Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken
  6. Japan As It Is/日本タテヨコ;Ceathramh Eagran Dà-chànanach, foillsichte le Gakken
Commons
Tha dealbhan ann an Wikimedia Commons cuideachd a tha ceangailte ris an aiste seo: