Luís Vaz de Camões

O Uicipeid
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Luís Vaz de Camões
Camoes - retrato de goa 2b.jpg
Fiosrachadh
Rugadh Flag of Portugal.svg ? mu 1524
Bàs Flag of Portugal.svg Lisbon, 10 an t-Ògmhios 1580
Obair Bàrdachd, Litreachas
Cànan Portagailis
Linn 16mh linn
Gluasadan Clasaigeas, Modhalas, Dàn Mòr
Creideamh Caitligeach

B’ e Luís Vaz de Camões neo Camoens (IPA: luˈiʒ ˈvaʒ dɨ kaˈmõjʃ, Mu 1524Lisbon, 10 an t-Ògmhios 1580), sgrìobhadair agus Bàrd às A' Phortagail.[1] Thathar dhen bheachd gur e am Bàrd na b’fheàrr a sgrìobhadh a-riamh sa Phortagailis a bh’ann Camões; Sgrìobh e rud neo dhà san Spàinntis cuideachd. Thathar ag ràdh gur e àthair a' Phortagailis a th’ann Camões leis cho ealanta ‘s a tha a chuid Dhàn Mhòir, air a bheil Os Lusíadas.[2] Tha e cho ainmeil anns A' Phortagail ri Cervantes san Spàinn neo William Shakespeare ann an Sasainn.

Beatha[deasaich | deasaich an tùs]

Chan eil tòrr fhiosrachaidh againn mu dheidhinn a bheatha ach stòraidhean gun chinnte. Tha e coltach gun do rugadh e ann an Alenquer, Coimbra neo Lisbon mu 1524, ach s’ dòcha gun do bhuineadh e do theaghlach à Chaves ann an ceann a tuath na dùthcha. Tha fheadhainn a’ creidsinn gur b’ e Simão Vaz de Camões agus Anna de Sá e Macedo a phàrantan. Le sin, bhiodh càirdeas a bhith ann taobh àthair leis a’ Bhàrd Vasco Pires de Camões às A’ Ghàilis agus taobh a mhàthair leis a’ Mharaiche ainmeil Vasco da Gama.[3] Chaochail àthair Chamões thall thairis ann an Goa.

Bha Camões fhèin a’ fuireach uaireigin ann an Coimbra far am biodh e na oileanach nan Daonnachdan, s’ dòcha aig Manachainn Shanta Cruz, leis gu robh bràthair àthar na mhanach an sin.[4] A dh’aindeoin gu bheil sgrìobhainnean ann mu dheidhinn an fhir sin, air an robh Bento de Camões, chan eil dearbhadh ann a shealleas gu robh am Bàrd fhèin idir ann co-dhiù. Ach, tha e cinnteach gun d’fhuair e deagh oideachaidh ann an àite air choireigin, leis cho ealanta, foghlaimte ‘s a bha na rudan a sgrìobh e.

Bha e an sàs san Arm is e na shaighdear, is fiù’s chaill e sùil ann an cath an aghaidh nan Arabach, ann an Ceuta, sa bhliadhna 1549.[5] Thill e gu Lisbon ann an 1551, far a leanadh e beatha gu math drùiseil. Bha iomadh leannanan aige, chan eil dìreach eadar na ban-uachdarain, ach fiù’s leis a’ Bhan-phrionnsa Maria, piuthar an Rìgh Manuel I fhèin. Ann an 1553, an dèidh a bhith sa phrìosan air sàilleabh tusaid air choireigin còmhla ri Gonçalo Borges,[6] b’fheudar dha a dhol chun Na h-Innseachan, an dèidh leth bhliadhna a chur seachadh air an dùthaich. Tha sgrìobhainnean ann a dhearbhaidh sin. Chaidh e gu Goa agus tha e coltach gun do sgrìobh e a’mhòr-chuid dhen obair aige an siud. Bha e ann an trioblaid an siud cuideachd air sàilleabh nach do phàigh e a chuid iasdan.[7] Fhuair e dreuchd mar Chlèireach ann am Macau far an do chuir e crìoch air na Lusíadas.

Thill e dhachaidh, ach chaidh an soitheach aige a chall far a chosta Mhòsaimbic, is b’fheudar dha fhuireach an siud. S’e a charaid Diogo do Couto a lorg ann am Mòsaimbic e, is sgrìobh esan gun robh am bàrd ann am fìor dhroch stàit: "cho bochd gun tigeadh e beò air saothair a chuid charaidean". Phàigh Diogo do Couto cosgaisean turas a’ Bhàird air ais gu Lisbon, far a ràinig Camões mu dheireadh thall, ann an 1569.

Ged an robh e bochd agus tinn, chaidh aige air Os Lusíadas fhoillseachadh ann an 1572, le cuideachadh bho na cairdean aige a bha dlùth air an Rìgh Sebastião I.[8] Ach tha foillseachadh Os Lusíadas gu math dìomhair – Nochd dà eagran san aon bhliadhna agus chan eil fios ann cò a’ chiad fhear. Thug an Rìgh peinnsean beag dha airson na rinn dhan dhùthaich nuair a bha e thall thairis, ach ràinigeadh an t-airgead gu fadalach a-riamh agus cha do shàbhalaich sin am bàrd bhon a’ bhochdainn.[9]

Taobh a chuid obrach liriceach, ghoideadh an leabhar Bàrdachd a sgrìobh e. Le sin, chaidh a chuid obrach liriceach fhoillseachadh an dèidh a bhàis, is chan eil e idir cinnteach dìreach cò a th’ann an fheadhainn air an sgrìobhadh leis a’ Bhàrd. Tha diofar dreachan a chuid obrach liriceach ann, ach chan eil e idir cinnteach gur b’esan a sgrìobh a h-uile càil.

Chaochail e air an air 10mh latha dhen Ògmhios 1580 leis a’ Phlàigh[10] is ‘s e caraid air choireigin a phàigh airson ga thìodhlacadh. Chaidh an tuama aige, faisg air an taigh chailleachan-dubha Shanta Anna ann an Lisbon, air a chall gu tùr san Chrith-thalmhainn 1755, is le sin chan eil fios aig duine sam bith far a bheil a chuid iarsmaidh. A bharrachd air sin, tha dà thuama oifigeil ann, fear sa Mhanachainn Jerónimos agus fear eile sa Charragh-chuimhne Nàiseanta (Panteó Nacional), ann an Lisbon.

Thathar dhen bheachd gur b’e Camões am bàrd na b’fheàrr a-riamh a sgrìobhadh ann am Portagailis, is a chuid obrach leth shlighe eadar Clasaigeas (Classicismo) agus modhalas (Maneirismo). Ann am Bàrdachd neo dhà agus tro chleachdadh nam paradocsan, mar eiseimplear Amor é fogo (Gaol na theine), chithear freumhan an stoidhl bharròc.[11] ‘S e an Duais Luís de Camões (Premio Luís de Camões) am duais litreachail as cudromaiche san Phortagailis an latha an diugh. Chaidh e a stèidheachadh le Riaghaltasan na Portagail agus Braisil ann an 1988.[12]

Bàrdachd[deasaich | deasaich an tùs]

Dàn Mòr[deasaich | deasaich an tùs]

  • 1572 - Os Lusíadas (Daoine às a’ Phortagail)[13]

Bàrdachd Liriceach[deasaich | deasaich an tùs]

  • 1595 - Amor é fogo que arde sem se ver (Gaol na theine a’ losgadh gu neo-fhaicsinneach)
  • 1595 - Verdes são os campos (Achaidhean a tha uaine)
  • 1595 - Que me quereis, perpétuas saudades? (Dè a thogras sibh dhomh, cianalas neo-bhuan?)
  • 1595 - Sôbolos rios que vão (Taobh nan aibhnichean gan sruthadh)

Dràma[deasaich | deasaich an tùs]

  • 1587 - El-Rei Seleuco (An Rìgh Seleucus)
  • 1587 - Auto de Filodemo (Cùis-lagha Fhilodemo)
  • 1587 – Anfitriões (Daoine òlach)

Ceanglaichean a-mach[deasaich | deasaich an tùs]

Iomraidhean[deasaich | deasaich an tùs]

  1. Vidas Lusofonas
  2. UOL
  3. New Advent
  4. Finazalarm
  5. Vidas Lusofonas
  6. Finazalarm
  7. Biografías y Vidas
  8. Vidas Lusofonas
  9. New Advent
  10. Vidas Lusofonas
  11. Biografías y Vidas
  12. Premio Camões
  13. "The Lusiads" (1800-1882). A' tarraing air 2013-09-01.