An diofar eadar na mùthaidhean a rinneadh air "Fiosaig"

Jump to navigation Jump to search
Chaidh 581 baidht a chur ris ,  1 bhliadhna air ais
Cosmeòlas
(smachd ùghdarrais)
(Cosmeòlas)
 
[[Faidhle:CollageFisica.jpg|thumb|right|300px|Eòlas-nàdair, eisimpleirean às na roinnean diofraichte]]
'S e '''eòlas-nàdairfiosag''' (no feallsanachd-nàdarra, no fiosaigeòlas-nàdair) an [[Saidheans#saidheans nàdarrach|saidheans nàdarrach]] a tha a' ceasnachadh
riaghailtean bunaiteach an [[nàdar|nàdair]]. Tha e a' rannsachadh [[co-phàirtean bunaiteach]] an nàdair agus nan eadar-obraichean orra. Tha e a' dèiligeadh ris na feartan agus ri giùlan [[stuth]]a is [[lùths|lùiths]] ann am [[fànas]] is ann an [[tìde]]. Tha e a' dèiligeadh ri daineamaig fànais is tìde cuideachd.
Bheirear iomradh air nàdar-fheallsanachd gu tric mar [[saidheans]] an nàdair neo-bheathail, an coimeas ri [[bith-eòlas]], saidheans an nàdair bheathail.
 
Tha iomadh roinnean anns an saidheans seo. Tha feallsanaich-nadurranàdurra air a bhi ri rannsachadh leantainneach bhon [[17mh linn]], nuair a rinn [[Isaac Newton]] cuid obair bunaiteach air feartan (no buaidhean) de solas.
 
== Aonadan Thomhaisthomhais ==
 
Tha aonadan-thomhais riatanach ri deuchainnean saidheansail. Is [[Système international d'unités]] neo '''SI''' an siostam-thomhais caighdeanachd de eòlas-nàdair anns an latha an diugh. Tha
Dh'fhoillsich Newton tràctas-mòr "Opticks" air a' chùise seo anns a bhliadhna 1706 (Dearbh). Anns an tràctas sin chaidh ainmeachadh air agus mìneachadh de cuid math de "dlighean" optaig, bu sònraichte dlighean ath-tilgidh (le sgàthanan) agus dlighean ath-sgaraidh (le lionsan).
 
== Nàdair de Solassholas ==
 
Cha robh nàdair de solassholas cinnteach ri linn Newtoin-. bhaBha cuid feallsanaich den bheachd gur e sruth de meanbh-chnapan a bha ann an gath-solais agus cuid den bheachd gu robh solas a' siubhal na tuinn. Tha fios againn anns an latha an diugh gu bheil nàdair de sruth de meanbh-chnapan (fotonan) ''agus'' gu bheil nàdair de tuinn ann an gath sholuis.
== Nàdair de Solas ==
Cha robh nàdair de solas cinnteach ri linn Newtoin- bha cuid feallsanaich den bheachd gur e sruth de meanbh-chnapan a bha ann an gath-solais agus cuid den bheachd gu robh solas a' siubhal na tuinn. Tha fios againn anns an latha an diugh gu bheil nàdair de sruth de meanbh-chnapan (fotonan)''agus'' gu bheil nàdair de tuinn ann an gath sholuis.
 
== Co-ghluasad ==
# A' chiad dlighe co-ghluasad de Newton<blockquote>"Is buadh do gach corp gun laighe e na fois neo gun cum e air, na shiubhal aig astar cunbhalach air rian direach mur a bi cumhachd-eiginn a' gnàthadh air."</blockquote>
# An dara dlighe co-gluasad de Newton<blockquote>"Nuair a bhios cumhachd-eiginn a' gnathadh air corp, bithidh luach an luathachaidh a rèir an fhorsa roinnte le a [[tomad|thomad]]." (Is àbhaist dhuinn a sgrìobh seo anns an cruth "Forsa = tomad x luathachadh")</blockquote>
# An treas dlighe co-gluasad de Newton<blockquote>"Ri gach iomain bacachd." No mar a sgriobhsgrìobh Newton a fheinfhèin "Actionem quod semper reactionem", a' ciallachadh nach bruth cumhachd-eiginn (forsa) air ni sam bith ach, an luib an ath-luathsachadh a tha aobharaichte air an cnap tomaid a tha ann leis a bhrùthadh bithidh an cnap a phutadh air ais (bacachd) an aghaidh am forsa iomain. (Dearbhar seo le deuchainn simplidh: prib balla agus goiteachar d' ordag).</blockquote>
 
== Cosmeòlas ==
Tha cosmeòlas a' toirt cunntas air nàdar a' chruinne-cè air fad agus air meudachdan mòra. Tha [[teòirig coitcheann na dàimheachd]] cudromach ann. Ann an 1931 mhol [[Georges Lemaître]] gun do thòisich an cruinne-cè ann am [[Brag Mòr]].<ref>{{iomradh lìon | url = https://www.amnh.org/learn-teach/curriculum-collections/cosmic-horizons-book/georges-lemaitre-big-bang | tiotal = Georges Lemaître, Father of the Big Bang | foillsichear = American Museum of Natural History | ceann-là_inntrigidh = 2020-04-13 }}</ref>
== Iomraidhean ==
{{Commonscat|Physics|Eòlas-nàdair}}
<references/>
{{Smachd ùghdarrais}}
[[Roinn-seòrsa:Eòlas-nàdair|*]]

Clàr-taice na seòladaireachd