Seòras Santayana

O Uicipeid
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Seòras Santayana

Seòras Santayana – Feallsanach agus Bàrd (1863-1952)

Rugadh Santayana ann am Madrid, ach fhuair e a àrach òg ann an Ávila, baile na mna crabhaich iomraiteiche Teresa de Jesús. Aig a bhaisteadh fhuair e an t-ainm Jorge Agustín Ruíz de Santayana y Borrás, ach tha e nas aithnichte an diugh mar fheallsanach, bhàrd agus sgrìobhadair fon ainm Beurla George Santayana. Bha a mhàthair pòsta aig George Sturgis, marsanta bho Bhoston, agus fhuirich i anns a’ bhaile sin gu bàs a fir ann an 1857. Ann an 1861 thill i agus a cloinn do Mhadrid, far a phòs i sean charaid dan ainm Agustín Santayana. Ghabh an teaghlach còmhnaidh ann an Madrid agus Ávila, ach ann an 1869 chaidh màthair Sheòrais agus a triùir cloinne le Sturgis air ais do Bhoston. Lean Agustín agus Seòras i ann an 1872, ach a chionn ‘s nach do chord Boston ris, thill a na aonar a dh’ Ávila, far a dh’ fhuirich e fad a bheatha an dèidh sin. Chaidh Seòras a dh’ Oilthigh Harvard, agus ann an 1886 chuir e seachad àireamh bhliadhna ann am Berlin, far a sgrìobh e tràchtas. Ged a chùm Santayana a nàiseantach Spàinnteach fad a bheatha , sgrìobh e a leabhraichean anns a’ Bheurla, oir is ann ‘s na Stàitean Aonaichte a dh’ thuinich agus a dh’ oibrich e gus a’ bhliadhna 1912, nuair a leig e dheth a dhreuchd agus chaidh e a dh’ fhuirich anns an Roinn-Eòrpa (Ávila, Paris agus Àth an Dàimh (Oxford). Mu dheireadh, rinn e imrich don Ròimh, far an do chaochail e ann an 1952. Rè a dhà fhichead bliadhna anns an Roinn-Eòrpa sgrìobh e naoi leabhraichean deug. Cha do phòs e riamh.

A-measg a bhàrdachd, tha a dhàn fada Odes (5 earrannan agus 43 rann ) gu h-àraid sgoinneil, domhainn, feallsanachail. Chaidh eadar-theangachadh Gàidhlig de Odes foillseachadh ann an GAIRM, Àireamh 109 (An Geamhradh 1979-80). Seo cuid de na rainn às an eadar-theangachadh Gàidhlig:

Dàin

II

(”My heart rebels against this generation”)


Tha dubh-ghràin agam do mo linn ‘s mo chinneadh
A mholas saorsa, ach na thràill don t-saibhreas,
‘S a triall gach là fo uallach an-uasal,
Mòr as a mhàireach.
Gun àit’ son tàmh tràth-nòin no faire-oidhche.
Gun tlachd fo nèamhan ann an deò na beatha!
Truagh iad fhèin, càrnaidh iad maoin is sealbh,
Sanntach air buannach

.


III

(“Gathering the echoes of forgotten wisdom”)

‘Trusadh mac-talla gliocais air dhì-chuimhne,
‘S èignicht’ le rùn sàr-euchdach, dàna, uaibhreach,
Dh’iarr Columbus oirthir òr nan Innsean
Fa chomhair Roinn-Eòrpa.
Thug e don t-saoghal saoghal eile, ‘s lèir-sgrios
Do thìrean neo-chiontach, sruth-ghràdhach, sàmhach,
Mhallaich e ‘n Spàinn le seasg-òr, is do Pheadair
Ghèill e na h-Andes.
Dè ‘nis an t-euchd a dh’fhàg thu dhuinn, Cholumbuis?
Ciod e an t-urram do do shliochd, Mhagellain?
Gach là nì daoine saibhir cuairt an t-saoghail
Air son dibhearsain.
Agus dè‘m math a th’againn o bhur cunnart?
Talamh nas lugha ‘s dùil nas lugh’ ri flaitheas,
Lùghdaich sibh luach òir, ‘s a’ tromhas cuain,
Chunnt sibh na h-innsean.


V

(“Of thee the Northman by his beachèd galley”)

Chunnaic an Lochlannach ri taobh a bhìrlinn
Thus’ ann an aisling, ‘Mhuir-na-meadhan-tìre,
Fon fhuar Chrann-arain, agus e ag iondrainn
Samhraidh is solais.

...............................

Thusa, neo-challaicht’, deònach air bhith callaicht’,
Thagair an Ròimh thu gus an deach’ i sgriosadh,
Agus a-nis tha’n Sasunnach gad coimhead,
Seasmhach is uasal.
Ach ‘s coma dhuit, cho fad ‘s nach reòdh an geamhradh
Na fuarain agad, is nach tachd Sahàra
Le gainneich uabhasach do long-phuirt shìtheil
Dionta le creagan.
Suarach dhuit co shaltaireas do chòrsa:
Coma dhomh cuideachd, ‘s mi bho àrd-ros fraochach,
Cùbhraidh, ag amharc air do bhoidhcheid shìorraidh,
Sòlas nan daoine.

Iomradh[deasaich | deasaich an tùs]

  • Gheibhear an duan iomlan ann an GAIRM Àireamh 109.