Niall MacLeòid
Rugadh Niall MacLeòid ann an Gleann Dail, An t-Eilean Sgitheanach, anns a' Mhàrt 1843. Bha 'athair, Dhòmhnaill MacLeòid, 'na cheannaiche. Bha e cuideachd 'na bhàrd ainmeil - theireadh Dòmhnull nan Òran ris - agus dh'fhoillsich e leabhar bàrdachd ann an 1811. Bha croit bheag aig saor o chìsean le còir-sheilbh ri leantail d' a bhanntraich a chionn 's gu'm bu bhàrd e, agus is dòcha gur i sin a' chòir-ghabhaltais dheireannach dhe'n seòrsa ud ann an Albainn.
[deasaich] Beatha
Cha d'fhuair Niall òg móran teagaisg riaghailteach – dìreach na dh'ullaich sgoil a' bhaile bhig – ach dh'ionnsaich e Beurla a leughadh agus a sgrìobhadh gun chus dorradais, foghluim a bha gu math feumail 'san ám. Bho 'athair fhuair e eòlas air bàrdachd nan Gàidheal, agus bhiodh e 'dol gu céilidhean na sgìre far an do chluinn e òrain is sgeulachdan 'gan seinn is 'gan innse.
Mu thimcheall air 1865 leig e ealdhainean dùthchail is thog e 'Dhùn Èideann air, a dh'obair 'na reiceadair-siubhail ann am buidhinn-ghnothaich Ruairidh MhicLeòid a bha 'na cho-ogha dha. Anns an dreuchd a bha sin rachadh e mar is trice do dh'Earra-Ghàidheal agus do'n Eilean Sgiathanach, ged a bha e uaireannan 'san taobh deas. Thàinig sgiorradh carbaid-eisg air is e a' fàs aosd, agus beagan na dheidh sin leig e 'dhreuchd. Chaochail e an 6mh latha dhe'n t-Sultain 1913.
Thòisich MacLeòid air bàrdachd 's e òg. Chaidh iomadach òran aige 'fhoillseachadh ann am pàipearan-naidheachd Gaidhealach agus dh'fhàs a phoibleachas. Ann an 1883 chaidh "Clàrsach an Doire", cruinneachadh de dh'òrain aige, fhoillseachadh agus fhuair an leabhar caithream mhór, chan ann a-mhàin ann an Albainn ach thall thar sàile cuideachd. Chuireadh dàrna eagran a-mach ann an 1893, anns an robh nas mó dhe dh'òrain agus ceithir sgeulachd, treas eagran (air a mheudachadh a-rithist) ann an 1902, agus ceathramh (le tuilleadh meudachaidh) ann an 1909; agus mar sin b' e MacLeòid an aonar bàird Ghàidhlig a chunnaic ceithir eagrain de leabhar aige 'na latha fhéin. Thàinig còigeamh eagran ann an 1924, agus siathamh ann an 1975. Chuir MacLeòid leabhar eile, "Wallace", a-mach ann an 1896.
[deasaich] Iomraidhean
- Macleoid, Niall, Clàrsach an Doire; Gairm, Glaschu, 1975 ISBN 0-901771-48-1
- MacLeod, Donald John, Twentieth Century Publications in Scottish Gaelic, Scottish Academic Press, Dùn Èideann, 1980 ISBN 0-707302-84-6
- MacKinnon (Professor), Neil MacLeod in Celtic Review volume 9, 1913
