Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill

O Uicipeid
Gearr leum gu: seòladh, lorg
Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill
Fiosrachadh
Rugadh Flag of Scotland.svg Peighinn nan Aoireann 1919
Bàs Flag of Scotland.svg
Obair litreachas, Bàrdachd
Cànan Gàidhlig
Linn 20mh linn
Creideamh Caitligeach

Rugadh Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill ann am Peighinn nan Aoireann ‘sa bhliadhna 1919, an tritheamh leanabh ann teaghlach de cheathrar. B’e seanchaidh ainmeil a bha na athair, Donnchadh mac Dhòmhnaill ‘ac Dhonnchaidh aig an robh sinnsearachd a measg bàird Chlann Dhòmhnaill, na MicRuairidh, air an t-Eilean Sgitheanach. Air taobh a mhàthair bha Dòmhnall Ruadh Phàislig aige mar uncle agus b’e Aonghas MacGill-Eathain, Am Pìobaire Bàn, a shinn-seanair. Bho uncle, Niall, fhuair è eòlas air beul-aithris agus bàrdachd na fillidh cliùmhor. Bha buaidh sònraichte aig pìosan Iain MacCodruim agus dh’ionnsaich e na riaghailtean tradaiseanta airson rannan Gàidhlig a bhuineadh ris na 17mh agus 18mh linntean.

Aig aois 18 ghabh àite anns a’ Mhailisidh. Dà bliadhna an deidh sin, thòisich an Dara Cogadh Mòr. “Mu dheireadh thall!” thuirt e ris a phiuthair Anna nuair a chuala è an naidheachd. Cha robh fad sam bith mus robh cothrom aig Dòmhnall Iain faicinn dhà fhèin cho borb ‘sa bha cogadh. ‘S an t-Ògmhios 1940, agus iad faisg gu leòr air na tràighean an Dunkirk a mhuir amharc, chaidh an Dibhisean Gàidhealach de’n t-arm fhàgail ‘san Fhraing, agus na naoi Airmean aig Rommel mun cuairt oir. Cha robh fhaca ach gunnaichean làimh agus iad a sabaid an aghaidh tancaichean Gearmailteach. Mu dheireadh fhuair iad an òrdugh an gunnaichean a chuir sìos gus nach biodh an coir bàs ann.

Anns an leabhar aige, Fo Sgàil a’ Swastika, thug Dòmhnall Iain seachad cunntas dha na bliadhnachan a chaith e fhèin ‘s a chompanach fo smachd na Gearmailtich agus iad beò ann an campaichean mar prìosanaich agus iad ag obair ann am meinnichean-salainn agus cuaraidhean. Ach, bha gu leòr càirdeas ri lorg a measg na prìosanaich cuideachd agus thuirt è mun tìde sin “Dh’ionnsaich mi barrachd anns na còig bliadhna sin na b’ urrainn dhomh ann an ceithir fichead bliadhna de bheatha àbhaisteach.”

Cha robh gràin sam bith aige air na Gearmailtich. Bha è dhan bheachd gun robh gu leòr ann a bha co-ionnan eadar na Gaidheil agus na Gearmailtich, ged a bha feadhainn de na ceannardan aca fo riaghail an t-sàtan, na bheachdsa.

Bha a chreideamh Caitligeach a riamh cudthromach dha, agus nuair a dh’atharraich an lagha gus cead a thoirt seachad casg-leatrom fhaighinn bha dragh air Dòmhnall Iain. Fhad 's a bha iomadach neach a bruidhinn a mach airson coiridhean na màthair cha robh guth ann airson an leanabh nach d’ rugadh fhathast. Mar bàrd, thog Dòmhnall Iain a ghuth air an son agus sgrìobh e am pìos ‘An Guth à Broinn na Màthair’.

Annsa na forties aige bha buaidh nas motha fhathast aig creideamh air a bheatha agus e a gabhail iongnadh air na draghan a bha mu’n cuairt anns an t-saoghal air fad. Mun àm a bha e leth-cheud bha è smuaintinn air gluasaid tìm agus a bruadar mu’n saoghal ri teachd. Gu tric bhiodh rannan bho’n bàrdachd aige air an cleachdadh le fear a seasamh ‘sa chùbaid ann an eaglais agus bha buaidh mòr aig a Chrìosdaidheachd air tòir dha obair. A bharrachd air na bliadhnachan a chaill e na phrìosanach aig na Gearmailteach, chuir e seachad fad a bheatha air Uist a Deas. Bha air leth eòlach air bàrdachd agus beul-aithris tradaiseanta nan Gaidheal agus choisinn è cliù mar aon de na prìomh bàird Gàidhlig a bh’ againn a riamh.

Bha Dòmhnall Iain mothachail gun robh cho briathrach ‘sa bha am bàrdachd aige ga fhàgail doirbh a thuigse, aig amannan, do’n t-sluagh mhòr. Agus tha e coltach gun rinn e oidhirp stoidhle nas simplidh agus tradaiseanta a chleachdadh nuair a bha e a sgrìobhadh na laoidhean aige agus ‘s iad na pìosan leis is ainmeil, aithnichte ‘san latha an diugh.